blog

Występowanie i geneza agatów

Piękny agat z Lubiechowej

występowanie agatów

Agaty znajdziemy na wszystkich kontynentach ( tak- na Antarktydzie również). Występują głównie w skałach wulkanicznych lub subwulkanicznych  zarówno bogatych w krzemionkę (ryolity, ryodacyty)  oraz ubogich (andezyty i bazalty). 

Oprócz agatów o genezie wulkanicznej i występujących w wulkanitach, znamy agaty które powstały w wyniku innych procesów w zupełnie innych skałach. Do takich należą  agaty żyłowe czy szczelinowe, które powstały w pęknięciach skał, w wyniku aktywności roztworów hydrotermalnych. Tego typu formy bywają nazywane w literaturze pseudoagatami. 

wiek agatów

Najstarsze skały w których odnaleziono agaty (3,5-2,7 mld lat) to skały formacji Pilbara – Australia. Do najmłodszych utworów agatonośnych zaliczamy bazalty kenozoiczne ( ok 38 mln lat) z Meksyku. 

właściwości agatów- warsztaty geologiczne

właściwości agatów

Agaty są zbudowane z różnych form  SiO2, dominującą postacią  jest chalcedon (mikrokrystaliczna forma krzemionki) z dodatkiem kwarcu. Zdarza się także obecność moganitu i opalu.  Zawartość wody w agatach mieści się w granicach 0,5 – 3%. 

Zdecydowanie najbardziej charakterystyczną cechą agatów są ich wstęgi, często różnokolorowe. Podczas badań mikroskopowych warstw budujących agaty okazało się, że widzialne makroskopowo liniowania są zdecydowanie bardziej złożone niż może się wydawać. Na 1 mm agatu może przypadać nawet do 1000 mikro-warstewek. 

Ich barwa jest wynikiem obecności domieszek związków żelaza, manganu czy chlorytów. 

Agaty są zwykle półprzeźroczyste lub  przeświecające. Prezentują muszlowy przełam po mechanicznym uszkodzeniu. Ich twardość to ok 6,5 w skali Mohsa.

Sprawdź też jak obrabia się agaty i co można z nich zrobić!

agat monocentryczny - warsztaty geologiczne

geneza agatów

Geneza agatów budzi kontrowersje uczonych od ponad półtora wieku i do dziś nie wszystko jest jasne… Nadal nie udało się stworzyć agatu w warunkach laboratoryjnych.

Genetycznie agat można podzielić je na dwie grupy: 

  • Agaty syngenetyczne – utworzone równocześnie z tworzącą się skałą „macierzystą”.
  • Agaty epigenetyczne – niezwiązane z genezą skały, w której powstały. 

Jak wspominałem wcześniej,agaty związane są najczęściej ze skałami wulkanicznymi  lub subwulkanicznymi.  Jest bardzo prawdopodobne, że w wielu przypadkach agaty w skałach wulkanicznych zaczęły powstawać jeszcze w czasie aktywności wulkanicznej. Bywało również tak (istnieją dowody),  że agaty w skale wulkanicznej powstały po tym gdy ta zajęła swoje miejsce i zastygła. 

rodzaje agatów

Istnieje bardzo wiele odmian agatów i każda ma swoją nazwę. W Publikacji Agaty z Płuczek Górnych (2009) – Bogdański, Praszkier, Siuda, znajdziecie dużo więcej informacji na ten temat.

Jeśli chciałbyś spróbować swoich sił w poszukiwaniu agatów zapraszam na warsztaty otwarte lub indywidualne

Źródła z których korzystałem: 

  1. Mineralogy, Geochemistry and Genesis of Agate—A Review (2020)- Götze, Möckel I Pan 
  2. Agaty z Płuczek Górnych (2009) – Bogdański, Praszkier, Siuda
  3. Agaty i Krzemienie Geneza Piękna – Piękno Genezy (2015) – Manecki 
  4. Ilustrowana Encyklopedia Skał i Minerałów  (2010) – Żaba
  5. Definicja, nazwa i historia wykorzystania agatów (2009, Przegląd Geologiczny) – Rzymełka